Joao Parahyba, brazilski muzičar: Suba je bio daleko ispred svog vremena

Joao Parahyba, brazilski muzičar: Suba je bio daleko ispred svog vremena

"Suba je bio iznenađenje za mene od prvog dana kada sam ga upoznao. Razumeli smo se kao da se znamo ceo život, pa nam je zajedničko stvaranje muzike bilo veoma lako".

Ovo je ekskluzivno za portal Moj Novi Sad izjavio Joao Parahyba, brazilski perkusionista koji je intenzivno sarađivao sa našim Novosađaninom, neponovljivim Mitrom Subotićem Subom (23.6.1961–2.11.1999). Povod da kontaktiramo čuvenog muzičara, sad već čikicu od 72 godine, bio je izbor pobedničkog rešenja za skulpturu posvećenu upravo Subi koja će krasiti Limanski park odnosno njegov plato i podsećati nas kakvog je genijalca imao Novi Sad.


                                                                 Joao Parahyba

Suba je bio daleko ispred svog vremena, što je naš posao činilo dosta lakšim. Imao je sposobnost da komunicira, da uči druge jezike i kulture kao malo ko drugi. Njegov senzibilitet i interesovanje za ritmove i boje brazilske muzike učinili su naše partnerstvo lakim, pa smo delovali poput dva deteta koja se igraju na igralištu. Mislim da je Suba bio most i imao je viziju kako da kroz muziku ujedini sve kulture. World music je sa Subom dobio kvalitet i muzički izraz koji do tad nije imao. On je bio čarobnjak da napravi miks kultura, ritmova i osećaja čineći world music uspešnim žanrom širom sveta. Suba je svojom multikulturalnom vizijom razbio granice i predrasude – u dahu je rekao meštre Joao.

Upravo Parahyba će biti gost našeg grada jer će šest dana novembra biti posvećeno novosadskom gringu u okviru programa "Druga Evropa" Evropske prestonice kulture koji organizuje Fondacija "Mitar Subotić Suba" i Udruženje za promociju savremene muzičke umetnosti "Nove uši".




Zarad onih mlađih valja ponoviti da je Suba
bio jedan od najvećih i najpriznatijih muzičkih producenata u ovom delu Evrope, ali i Latinskoj Americi. Pisao je i izvodio muziku za pozorište, film, radio, televiziju i balet. Svoje prve radove objavio je pod pseudonimom Rex Ilusivii (Kralj iluzije) i postao na neki način kultni heroj Novog Sada zbog vela misterije koja ga je pratila, s obzirom da je svoj identitet objavio tek godinu dana kasnije. Godine 1988. sa albumom "In the Moon Cage" dobija UNESCO nagradu za promociju tradicionalne kulture, a na njemu je Suba kombinovao cvrkut ptica sa Madagaskara, elektronsku muziku i srpske uspavanke.




Život ga je odveo u Brazil gde je i tragično stradao u požaru koji je zahvatio njegov studio dok je pokušavao iz plamena da izvuče snimke tek završenog albuma "Tanto tempo", brazilske pevačice Bebel Gilberto, ćerke čuvenog Joaoa Gilberta, jednog od pionira bosa nove. Spisak ljudi sa kojima je Suba sarađivao je fascinantan… Milan Mladenović, Marina Perazić, Masimo Savić, Joao Donato, Goran Vejvoda, Branka Parlić, Katia B, grupe Haustor, Oktobar 1864, La Strada i mnogi drugi. 

Evo šta su neki od njih reklio Subinom stvaralaštvu za naš portal.



Suradnja sa Subom je bila "šlag na tortu" našeg predivnog prijateljstva. Među nama je od starta postojalo obostrano poštovanje naših dotadašnjih muzičkih ostvarenja, ali nismo mogli očekivati da ćemo se, kad se upoznamo, prepoznati ne samo kao ljudi, nego kao i "bića". Sa Subom sam se razumjela sa malo riječi, a smijala sam se do suza, kao rijetko s kim. Negovao je naše prijateljstvo. Dok smo mi živjeli u Njujorku, a on u Brazilu, imali smo dogovor da se čujemo bar jednom mjesečno. Na njegov prijedlog, da onaj ko prvi spazi pun Mjesec zove ovog drugog. Nismo zaboravljali, ni preskakali mjesece. Suba je bio za sva vremena. Jedinstven i autentičan, apsolutno je živeo muziku – čuli smo od Marine Perazić.

                                                           Milan Mladenović i Suba

Davne 1985. godine, Suba je sarađivao sa Haustorom na snimanju njihovog trećeg albuma "Bolero" za koji će se kasnije ispostaviti da je jedno od kultnih izdanja jugoslovenskog pop-roka. Lider Haustora, Darko Rundek, pristao je da za portal Moj Novi Sad prozbori koju reč o inovatoru iz novosadskog šora. 

Suba je u vrijeme kada smo surađivali, odnosno pokušali surađivati, jer na kraju on nije dovršio produkciju cijelog albuma, bio mladi muzički producent u ozbiljnom usponu. Iza njega su bile suradnje sa zvijezdama u usponu, izgradio je prepoznatljiv zvuk i stil. Ja sam, pak, imao prilično jasne ideje o zvuku pojedinih pjesama. Gitarist Zexa također, kao i snimatelj Čač, za svoj udio i Subina sklonost malo hladnijem i elektronskijem zvuku, u odnosu na materijal od kojeg smo krenuli, mi nije "legla". Razišli smo se prijateljski i sa uzajamnim uvažavanjem. Moram priznati da kasnije nisam pažljivo pratio njegov put. Dopro je do mene glas da je u Sao Paolu razvio suradnju sa velikim imenima brazilske glazbe i bilo mi je drago. Album "Angel's Breath" sam preslušao i vrlo mi se dopao. Nedavno sam se njime ponovo bavio u okviru projekta "Živa voda". Zvučao mi je Enovski (Brian Eno-prim.aut) u najboljem smislu te riječi. Ne bih znao reći da li je Suba bio ispred svog vremena, ali u svakom slučaju, bio je povezaniji sa finijim strujama svjetske muzike nego bilo koji drugi jugoslavenski producent. Vjerujem da je živeo muziku jer se njom bavio predano i strasno – objasnio je Rundek.


Rex Ilusivii je objavio debi album "Disillusioned" 1987. godine i to samo u 500 primeraka. Neverovatno originalan koncept krasila je kompozicija "Thanx Mr. Rorschach", oda francuskom kompozitoru Eriku Satiju od 25 minuta, rađena po principu Roršahovog testa u psiholgiji. Branka Parlić je na tom delu svirala klavir i za naš portal kaže da su njih dvoje zajedno otkrili muziku Satija, koja je bila potpuno sveža i mnogo bliža muzici našeg vremena, iako je nastala u 19. veku, te su odlučili da nešto urade sa tom vanvremenskom muzikom.

"Suba soba" od 20. do 26. novembra u Kreativnom distriktu        

Udruženje za promociju savremene muzičke umetnosti "Nove uši" i Fondacija "Mitar Subotić Suba", od 20. do 26. novembra u Kreativnom distriktu, u okviru ciklusa "Druga Evropa" organizuju zanimljiv događaj posvećen Subi. Sjajni programi će se odvijati svakog dana, od 10 do 22 sata, a više o njima rekla nam je jedna od organizatorki Vera Kopicl.        
                                                                                                                                                                    –  Koncept programa je neka vrsta interaktivne instalacije različitih formata u prostoru Kreativnog distrikta, koji će biti korišćen za različite programske sadržaje i načine njihove percepcije, odnosno kroz izložbu, govorne programe, premijere novih izdanja, radionice, projekcije video radova i, naravno, u najvećoj meri slušanja muzike i sviranja. Audio i vizuelni materijal u okviru izložbe biće tako instaliran da omogućava publici biranje sadržaja. Očekuju nas tri premijere i to CD-a Subine elektronske muzike iz novosadskog perioda u izboru Zorana Janjetova, dupli vinil "Dreambirds" objavljen u Brazilu i booklet publikacija "Dreambird/SUBA: u potrazi za pulsom sveta" Lazara Džamića. Planirana je i zvučna instalacija kultne kompozicije "The Dreambirds" čiji je jedini zapis sačuvan i objavljen u Brazilu, a koja je u različitim vidovima postavljana širom sveta i sad prvi put u Novom Sadu. Kustoskinja Bosiljka Zirojević je zadužena za interaktivnu instalaciju "Suba soba" koja je zapravo izložbeni prostor sa različitim sadržajima. Organizovaće se radionice, predavanja i svirke, a u glavnim ulogama biće Miloš Martinov, Joao Parahyba, Aleksandar Milošević Mišonja, Vladimir Ivković dok će Nebojša Krivokuća biti zadužen za projekciju video klipova na Subinu muziku. Predstaviće se i različite muzičke oblasti u kojima je Suba stvarao, elektronska muzika, pozorišna muzika, projekat Muzika četvrtog sveta, a tu je i sadržaj "Ponto de Encontro", što je zapravo tačka susreta Subinih prijatelja, saradnika i organizacija, a pored naše fondacije učestvuje i Zadužbina "Milana Mladenovića" i Suba institute/ Sao Paolo – detaljno nam je iznela program naša sugrađanka.

 

Nabavili smo note, ja sam pripremila desetak Satijevih klavirskih kompozicija i ušli smo u studio. Nakon nekoliko dana snimanja, moj deo je bio gotov i spreman  za Subin dalji rad. Inače, Subu sam upoznala početkom osamdesetih godina prošlog veka. Oboje smo se u to vreme bavili savremenom muzikom. Svako na svoj način i na svom terenu. Ja kao član Ansambla za drugu novu muziku, a on, tinejdžer beskrajno radoznao, otvorenog uma, željan znanja, kreativan i zainteresovan za elektronsku muziku. Suba je bio pionir elektronske muzike na prostorima bivše Jugoslavije, vrlo inventivno i inovativno koristeći tradicionalne napeve, uspavanke, kao i zvuke ptica u prirodi. Eksperimentima sa novim muzičkim žanrovima usmerio je elektronsku muziku ka, za to vreme, novom i neistraženom pravcu. U svom brazilskom periodu kombinovao je tradicionalne brazilske ritmove sa elektronskom muzikom i uneo potpuno novi zvuk u brazilsku muziku. Njegova muzika korespondira sa današnjim vremenom. Sluša je i vrednuje i današnja publika i kritika, a koju čine mladi ljudi rođeni nakon 1999. godine.  Zar to nije potvrda da je Suba i danas savremen i originalan u produkciji i pristupu muzici – istakla je novosadska pijanistkinja Branka Parlić koja se muzikom bavi već 36 godina.




I, zaista, kad je reč o elektronskoj muzici na prostoru bivše Jugoslavije, ne postoji važnije i značajnije ime od Mitra Subotića koji je uvek bio bar nekoliko koraka ispred svog vremena, što potvrđuju i naši sagovornici, njegove kolege i saradnici.

Napeti lavirint masivnih nebodera, kilometarskih avenija i nemilosrdnog haosa. Izmaštajte "Bladerunner" u tropima. Život u Sao Paulu je brz, lud i opasan, kao i realnost, koja se neprekidno menja… Ukoliko uložite dovoljno vremena i strpljenja, otkrivaćete stvari, jednu za drugom, otkrićete čudne, neobične ljude na neobičnim mestima... Ovde me zovu naš gringo. Tu sam već 10 godina i čini mi se kao da sam živeo nekoliko paralelnih, različitih, ovdašnjih života – pričao je novosadski, a svetski producent, aranžer, kompozitor, kralj, vitez Suba.




Poštovaoci njegovog dela ističu da je strastveno radio sa muzičarima i da je uvek to shvatao kao deo sopstvenog života, te ne čudi što ga slave kao jednog od najvećih muzičkih producenata i inovatora koje je Brazil ikada imao jer album "Sao Paolo Confessions" je bio samo početak Subinih neverovatnih mogućnosti i tamo daleko u toj živopisnoj zemlji, njegova muzikalnost i osećajnost su došle potpuno do izražaja.

Brazilska muzika je toliko bogata da predstavlja jednu posebnu planetu. Na svakih 500 kilometara možete pronaći novi ritam i muzički stil, potpuno autentičan, divan i jedinstven. Na početku nisam govorio ni reč portugalskog, ali sam otkrio da su u takvim situacijama sva čula uključena, apsorbujući nove mirise i zvuke. Imao sam utisak da ponovo otkrivam jedan svet. Godinu dana kasnije već sam imao prijatelje među odličnim muzičarima i radio sa njima. Upijao sam njihovu energiju i bio u toku sa svim što se dešavalo. U osnovi, to je bio kulturni šok, jak, ali prijatan – nije krio Suba oduševljenje.

I nakon njegove smrti, brazilski prijatelji su podsetili svet na njegovu muziku i objavili kompilaciju njemu u čast, "Suba Tributo".




"Ako bih mogao nešto da poželim ne bi to bilo ni bogatstvo ni moć već želja za mogućnostima", reči su danskog filozofa, ali i pesnika Serena Kjerkegora kojeg je Suba voleo da parafrazira. Njegov citat, "Život se jedino može razumeti ukoliko se posmatra unazad, ali mora da se živi unapred" itekako odgovara čoveku iz našeg sokaka koji je prekrojio muzičke mape sveta.

I dobro je, zarad svih nas što će Novi Sad imati Subinu skulpturu jer dugo je jedina uspomena na njega bio grafit Rex Ilusivii na onom zidu novosadskom. Sramota bi bilo da je ostalo tako i da je svo bogatsvo koje nam je podario zaboravljeno…



A felicidade do pobre parece     

(Čini se da je sreća sirotinje)

A grande iluso do carnaval        

(Velika iluzija karnevala)

A gente trabalha o ano inteiro    

(Radimo cele godine)

Por um momento de sonho        

(Za trenutak iz snova)

Oceni vest:
18
0

* Sva polja su obavezna (Preostalo 500 karaktera)

Pošalji fotografiju uz komentar (do 2MB)
  • Veki

    pre 41 dan i 23 sata

    Moj skolski drug, iz Osnovne skole Zarko Zrenjanin, koja je pre bila u centru Novog Sada. Bas mi je bilo zao kad sam cula kako je nastradao.

    Oceni komentar:
    0
    5
  • Ruza Subotic

    pre 36 dana i 1 sat

    Lep prikaz.Radujem se sto se Subina muzika jos uvek slusa...Voleo je svoj grad u kom se rodio ...Svoje prijatelje....Liman...Voleo je Radio Novi Sad koji mu je dao sansu da snima nove kompozicoje,producira dela mnogih poznatih i nepoznatih muzicara. ..
    Ostao je zapamcen u Brazilu kao najpoznatiji brazilski muzicar jugoslovenskog porekla...
    Mnoge stvari o njemu saznala sam tek kroz secanje njegovih prijatelja....

    Oceni komentar:
    0
    12
  • Dušan

    pre 5 dana i 20 sati

    Zaista dobar tekst, u njega je koncizno stalo sve. Možda je još trebalo kontaktirati Subinog najboljeg prijatelja, strip crtača Zorana Janjetova, on bi imao mnogo toga da kaže, u medjuvrenu je izašao album'' Wayang'' ( 2018 ). imao sam nedavno čast da pričam sa brazilskom, muzičkom legendom João Parahyba, perkusionista i bubnjar na Subinim brazilskim albumima.

    Oceni komentar:
    0
    1