Oslobođenje Novog Sada: Sećanje partizana koji je razvio zastavu na Gradskoj kući

Oslobođenje Novog Sada: Sećanje partizana koji je razvio zastavu na Gradskoj kući

Dosta je Novi Sad u svojoj prošlosti učinio da od bara i močvara preraste u jednu multikulturalnu sredinu, paljen je i bombardovan, stradao je od poplava, ali najveću strahotu je doživeo januara 1942. godine, kada je njegovim ulicama i obalom Dunava tekla krv, a leševi su prekrivali glavne novosadske ulice, kada su novosađani ubijani bez ikakvog razloga, i to deca od 7 meseci, pa sve do staraca od preko 80 godina.

To je jedna epizoda u životu našeg grada koja nikada ne treba da bude zaboravljena, radi tih naših sugrađana koji su ni krivi ni dužni postali beleg jednog ludog vremena i nikad nezaboravljenog II svetskog rata. Dočekao je Novi Sad i svoje Oslobođenje od istih tih okupatora koji su ga okrvavili, i započeo je jedan drugačiji i mirniji život u godinama koje će od njega napraviti mesto gde bi svako poželo da živi.

Došao je i taj 22. i 23. oktobar 1944. godine, kada će novosadske ulice preplaviti pesma i osmesi njegovih stanovnika, koji su dočekali slobodu na svojim vratima, ali i dug period posleratne obnove i izgradnje koji je bio pred njima. To je bio takoreći put bez povratka, i tu je počelo da se ispisuje jedno novo poglavlje u istoriji Novog Sada.

Ulaska jedinice Narodnooslobodilačke vojske u Novi Sad, priseća se Todor Gavrilović-Rile, komesar Novosadskog partizanskog odreda, koji je među prvima oslobodiocima stupio u grad.

Razbijene fašističke snage povlačile su se ispred jedinica Narodnooslobodilačke vojske i Crvene armije. Beograd je bio oslobođen. Čekao se samo trenutak kada će se zastava slobode zalepršati i u Novom Sadu. Tokom oktobra 1944. godine Novosadski partizanski odred se spremao za ulazak u Novi Sad, za oslobođenje grada, neprestano održavajući vezu sa štabom Bačko-baranjske operativne zone. Prvi bataljon Novosadskog odreda 21. oktobra likvidirao je žandarmerijsku stanicu u Bačkom Petrovcu i oslobodio mesto. Istog dana oslobođeni su Kulpin, Zmajevo, Stepanovićevo i Kisač. Tog dana komandant odreda Jan Palik, nalazi se sa  jednim vodom u Kulpinu i dogovara se o pokretu svih jedinica u pravcu Novog Sada. Dok su se oni još dogovarali o vremenu i načinu ulaska u grad, u štab je stigla izviđačka patrola odreda koja je saopštila da od Bečeja i Srbobrana u pravcu Vrbasa nastupaju prethodnice Crvene armije. Rile se sa jednim vodom uputio u susret izvidnicama Crvene armije i na putu između Ravnog Sela i Zmajeva došlo je do susreta.

U toku noći između 21. i 22. oktobra izdato je naređenje da se sva motorna vozila pripreme za pokret. U Novom Sadu su 22. oktobra učestale detonacije. To je bio očit znak da neprijatelj u svom paničnom bekstvu minira sve važnije objekte u gradu. Tako je i bilo. Oko 3 časa ujutro, 23. oktobra čule su se poslednje eksplozije. Neprijatelj je nastojao da poruši što je moguće više javnih objekata.

Borci 5. krajiške divizije na Zemunskom mostu, prilikom polaska na Sremski front iz Beograda, novembar 1944. godine

Posle ponoći 23. oktobra u 1,30 časova izdato je naređenje bataljonima Novosadskog partizanskog odreda za pokret prema Novom Sadu. Glavna kolona sa komandantom prvog bataljona Svetozarom Miokovićem, komesarom bataljona Borom Petrovim, komandantom bataljona Novosadskog partizanskog odreda Janom Palikom i komesarom Todorom Gavrilovićem-Riletom kretala se Internacionalnim putem prema gradu i brzo stigla u centar. U ranu zoru Novosađane je probudila pesma koja se zaorila iz partizanskih grla: ”Kud narodna vojska prođe…”. Odmah je izdato naređenje da partizani pretresu i zaposednu kasarne i uspostave vezu sa našim jedinicama u Sremu.

Sat na “Katedrali” pokazivao je tačno 6,20 časova.

Sa svih strana i svih delova grada hitali su Novosađani prema centru. Nastalo je veliko veselje na Trgu i u ostalim delovima grada. Stigla je sloboda. Rile je ušao u Gradsku kuću i sa balkona razvio zastavu.Uveče 23. oktobra Internacionalnim putem od Srbobrana, Kisačkom ulicom u Novom Sadu su ušle prethodnice Crvene armije. Ceo grad je bio u svečanom raspoloženju okićen zastavama i transparentima. Sutradan pred Gradskom kućom održan je narodni zbor. Trg je bio preplavljen narodom. Bila je to velika manifestacija u oslobođenom Novom Sadu. U ime vojske govorio je Andrija Kardelis, a u ime Mesnog odbora Alimpije Popović.

Borci Crvene armije i 51. vojvođanske divizije NOVJ, posle bitke na Batini, novembra 1944. godine, Muzej socijalističke revolucije Vojvodine, Novi Sad

Lep i sunčan jesenji dan. Palate grada bele se na suncu. Narod promiče ulicama, pojedinačno i u grupama prolaze vojnici. Ulicama tutnje kamioni i motorizovani odredi, novosađani pozdravljaju, kliču, raduju se…kraj je strahu i patnji. Veselje na ulicama…ali i tuga u srcima za izgubljenim najmilijima u zloglasnoj “Armiji”, pod santama leda, u koncentracionim logorima.

Neopisivo je oduševljenje kojim je stanovništvo Novog Sada dočekalo svoje oslobodioce, borce Dvanaeste vojvođanske brigade. Slavoluci i cveće i razdragano klicanje nisu mogli da izraze svu radost stanovnika koji su se iz jezivog sna fašističke vladavine probudili za radosni dan potpunog oslobođenja…

Eto tako se pre 71 godinu rađala sloboda u našem Novom Sadu. Teško i krvavo…u jadu i muci, ali slavno i ponosno.

Piše: Zoran Knežev, hroničar i publicista

Oceni vest:
17
5

* Sva polja su obavezna

Pošalji fotografiju uz komentar (do 2MB)

Ovaj članak još uvek nije komentarisan