IZ ISTORIJE GRADA: Smrtna kazna za nepoštovanje epidemioloških mera

IZ ISTORIJE GRADA: Smrtna kazna za nepoštovanje epidemioloških mera

Srljanje u opasnost od zaražavanja, strah od vakcina, nepoštovanje mera i bekstvo iz karantina zvuče kao izazovi sa kojima se tokom pandemije danas suočavaju vlade mnogih država. Međutim, radi se o problemima koje su vlasti imali pre nekoliko vekova na teritoriji današnjeg Novog Sada. Koliko se tokom tri stotine godina mentalitet građana po tom pitanju promenio, kao i borba protiv raznih epidemija koje su tada bile mnogo češće, otkrivamo u tekstu o Petrovaradinskoj tvrđavi.

O bolestima koje su se tokom vekova pojavljivale na tvrđavi pisao je apotekar Franc Šams koji je živeo i radio u Petrovaradinu početkom 19. veka. Na osnovu njegovih beležaka može se zaključiti da su na tom prostoru stalno vladale endemske bolesti, objašnjava za portal Moj Novi Sad Nenad Šeguljev, poznati istraživač tvrđave.

Kuga koja je došla iz Osmanskog carstva tokom proleća 1709. godine doprla je do Karlovaca, a sledeće zime preko Petrovaradina do Petrovaradinskog šanca i trajala je dvadeset i četiri meseca. Crna smrt se vratila sredinom 1739. i početkom 1740. godine.

– Tokom jeseni 1738. godine uspostavljeni su karantini u svakom mestu gde se ova bolest pojavila. Straže nikom nisu dozvoljavale da uđu u tvrđavu, a logorske vatre su gorele i danju i noću oko Petrovaradina. Oboleli su umirali samo par dana nakon pojave prvih simptoma kuge. Iz jednog dokumenta saznajemo da je put između Petrovaradina i Zemuna bio prekriven leševima vojnika koji su umirali od kuge tokom marša. Na drumove sa Fruške gore spustili su se kurjaci i orlovi lešinari - kaže Šeguljev.



Kuga je kulminirala tokom oktobra, a do tada su mnoge kuće već bile zabarakadirane. Ljudi koji nisu imali gde da se sklone umirali su po ulicama dok njihovu smrt niko nije mogao da konstatuje niti da ih identifikuje, pa zbog toga nisu nikada uneti u matične knjige mrtvih. I pored zabrane prelaska Dunava mnogi Petrovaradinci su pokušali spas da nađu na levoj obali reke. Svuda su pojačane straže i zazidane su kapije tvrđave prema reci kako bi se onemogućilo napuštanje karantina. Sa pojavom prvih mrazeva epidemija je utihnula da bi ubrzo i prestala. Ipak, pojavila se opet dve godine kasnije.

– Najveća epidemija kuge u Sremu dogodila se krajem 18. veka. Magistrat u Petrovaradinu je preduzeo sve mere da se kuga ne proširi na područje Slobodnog vojnog komuniteta. Tokom 1795. i 1796. godine mobilisano je stanovništvo, postavljane su straže na putevima i zasede na prilazima Petrovaradinu i naređeno je da se svaka osoba koja se pronađe bez putnih isprava na teritoriji Komuniteta odmah prebaci u karantin u Karlovcima. Komanda tvrđave je izradila uputstvo koje je imalo 10 tačaka, a sa kojim su morali biti upoznati svi stanovnici - objašnjava Nenad.



Za vreme vanrednog stanja Vodeni grad je bio odvojen preprekama na kojima su danonoćno bile straže kojima su na raspolaganju bila sredstva za dezinfekciju i čišćenje. Izlazak iz Tvrđave je građanima bio strogo zabranjen, osim uz posebnu dozvolu Magistrata. Uvedena je i smrtna kazna za sve koji se nisu pridržavali sanitarnih propisa. Stanovnike predgrađa tvrđave je uhvatila panika kada se pročulo da je kuga pogodila Bukovac. Izlazak bio je zabranjen, sanitarni kordon potpuno zatvoren, a straža na prilazima Petrovaradinu pojačana. Kada je naredne 1796. godine epidemija prestala, izvršena je dezinfekcija svih kuća.

– Početkom 19. veka Franc Šams je ostavio zapise i o ovoj epidemiji. Po njemu, širenju zaraze najviše su doprinosile jezive predrasude, zbog čega su se mnogi ogrešili na svaki apel nadležnih o ponašanju u vanrednoj situaciji. Neki su iz očaja ili izbezumljenosti srljali u opasnost od zaraze, dok su neki pokušavali paljenjem vatri na otvorenim mestima da istu unište i tako očiste vazduh od zagađenja koje izaziva ova bolest - kaže naš današnji sagovornik.

U svakom mestu stanovništvo se opiralo stavljanju bolesnika u karantin i svi su osećali gnušanje prema njima. Često prepušteni sami sebi, bolesnici su, vođeni nekim svojim samrtničkim nagonom, lutali po vinogradima i baštama oko kuća, po ambarima i šljivicima i mnogi su umirali tamo gde bi ubrzo pali. Tako su tela preminulih bila rasuta svuda i zatrpavana u zemlju tamo gde su bila pronađena. Posle trinaest meseci zaraza je bila zaustavljena.



Nakon ovih epidemija pojavljivala se kolera koja je Petrovaradin i okolinu više puta pogađala tokom 1788, 1791, 1793, i 1849. godine, ali javljao se i tifus, kao i druga oboljenja.

– Prisustvo velikog broja ljudi u tvrđavi, koji su imali raznolike higijenske navike, stvaralo je uslove za pojavu bolesti. Šams navodi da su kanali u neposrednoj blizini nužnika bili često zapušteni jer su retko čišćeni i grozno su zaudarali, te su doprineli zabrinutosti za zdravlje građana i vojnika. Prilikom čestih pljuskova voda je oticala nadzemnim putem jer nije mogla ići pomenutim kanalima. Tifus se pojavljivao u ratnim godinama, poput 1806. i 1809. godine, sa povratkom vojnika sa ratišta. Epidemija je izbila u Vojnoj bolnici, ali se mudrim staranjem i munjevitom reakcijom zdravstvenih radnika nije proširila među stanovništvom - tvrdi Šeguljev.

Skorbut je bila najčešća bolest vojnika koju su izazivali loša ishrana i ustajali vazduh u skučenom smeštajnom prostoru kasarni i kazamata. Protiv groznice se u to vreme koristio kinin i opijum, protiv skorbuta mineralne kiseline, a kao preventiva uvođenje hranljivih jela u ishranu. Javljale su se i reumatska groznica, katar, upala pluća i dijareja. Brojne močvare u okolini bile su glavni uzrok mnogim epidemijama groznice i prvenstveni su krivac za endemske bolesti ljudi iz ovih krajeva.

– Sredina 18. veka je najintenzivniji period izgradnje tvrđave i to je imalo velikog uticaja na smrtnost ljudi. Radnici iz udaljenih krajeva su po dolasku na gradilište dobijali alat za kopanje i pod nadzorom vojske iskopavali zemlju i prenosili je na predviđena mesta. Tada bi često nailazili na masovne grobnice iz kojih su na svetlost dana dospevale hiljade kostiju ljudi i životinja, sahranjenih tu nakon neke bitke ili epidemije kuge. Leševi su često pronalaženi poluraspadnuti i kod radnika su izazivali jezu i gađenje jer su njihove ostatke morali da prenesu kako bi ih sahranili na nekom drugom mestu - kaže mladi istraživač.



Na zdravlje već iscrpljenih radnika dodatno su uticali i loš smeštaj, nemarno lečenje i loša ishrana. Tek početkom 19. veka obrazovana je Sanitetska komisija kako bi, ako ne iskorenila, barem umanjila probleme. U tu svrhu je jedna od prvih sprovedenih mera bila izgradnja "šlajza" koji je doprineo bržem oticanju stajaćih voda u šančevima oko Vodenog grada. Time je stvoren prostor za slobodnu i prijatnu šetnju stanovnika prema pontonskom mostu bez smrada u vazduhu.

Strah od vakcine bio je prisutan i tada. Pored mnogih naredbi viših vlasti i upornog nastojanja velikog broja lekara da cepljenje protiv boginja postane opšte, to se nije dogodilo. Broj dece zaražene dečjim boginjama nastavilo je da raste. Razlog tome bile su verovatno predrasude spram vakcinacije koje su imali mnogi ljudi i što još nije došlo dotle da se svi, pa i oni najnepoverljiviji na zadovoljavajući način razuverе.

– Tokom prvih petnaest godinа 19. veka izdato je više naredbi Dvorskog ratnog saveta za obavezno vakcinisanje stanovnika vojne granice, ali nijedna nije doživela željenu primenu. Na kraju je svaki stalež bio upozoren "da će neposlušnost prosvećenog građanina biti javno obnarodovana, a običnog religioznog zemljoradnika putem upadljivog ograničenja religioznih ceremonija". Uz to, deca umrla od prirodnih boginja nisu smela biti sahranjena na običnim grobljima – objašnjava Nenad Šeguljev.

Oceni vest:
20
1

* Sva polja su obavezna

Pošalji fotografiju uz komentar (do 2MB)

Ovaj članak još uvek nije komentarisan