Izložba minijaturnih knjiga Biblioteke Matice srpske, rađena na osnovu kataloga “Minijaturne knjige BMS”, postavljena je početkom jula u holu ove ustanove. Predstavljena su dela različitih autora, ali u minijaturnim formatima, koje su se našle u katalogu Snežane Miljanović i Jovane Novakov. One su ujedno i autorke izložbe, dok je glavni urednik Selimir Radulović.

U pet vitrina je izloženo 180 knjižica, među kojima je najstarija “Konversations-Lexikon” autora Danijela Sandersa iz 1896. godine. Ona je smeštena u metalnoj kutiji na kojoj se nalazi otvor sa ugrađenom lupom i sadrži 175.000 reči.

– Katalog obuhvata 674 minijaturne knjige čija visina ne prelazi 10 centimetara. Najstarija knjiga u našem fondu štampana je 1568. godine, a najmlađa 2020. godine – objašnjava Jovana Novakov.

Što se tiče ove izložbe, knjižice koje su starije od veka nisu izlagane zbog njihove vrednosti i osetljivosti.

Minijaturne knjige se izrađuju otkada se štampaju i regularne “velike knjige”, a štamparije su se često utrkivale da se u minijaturama predstave čitaocima i kolekcionarima. 

Posetioci mogu da vide rečnike, grafike, kuvarske recepte, ali i beletristiku. Najzastupljenije knjige su na srpskom i mađarskom jeziku, zatim engleskom, slovenačkom, hrvatskom, ruskom, slovačkom, poljskom, češkom, makedonskom, bugarskom, francuskom, italijanskom, nemačkom, kineskom i esperantu.

– Minijaturne knjige su bile jako popularne u srednjem veku, jer su mogle da se nose za pojasom. Dame su ih nosile u rukavicama, ili kao medaljon oko vrata. Da su ih koristili i vojnici, svedoče alke na metalnim kutijicama. Studenti su mogli da nose mini-rečnike, a sveštenici mini-molitvenike. Bile su zgodne ako su se nosili zabranjeni sadržaji – kaže Snežana Miljanović.

Izložen je i minijaturni Kuran u kožnom povezu napisan na arapskom jeziku. Visina mu ne prelazi 4 centimetra. Ima 488 strana, lupu za čitanje i graničnik od svilenog konca.

Blizu Kurana je izložena i jevrejska molitvena knjiga, sarajevska Hagada. Visine 6 centimetara, a štampana je 1988. godine.

Mogu se videti i minijaturne ilustrovane dečje bajke na francuskom jeziku autorke Mauricette Begić, koje je ilustrovao poznati ilustrator i slikar Aleksandar Hecl, a štampala Narodna prosvjeta iz Sarajeva.

Interesantno je da su izložena i dva primerka “Gorskog vijenca” Petra Petrovića Njegoša, jedan na srpskom, a drugi na mađarskom jeziku. Izdavač je novosadski Forum, 1978. godine, a veličina je 7 centimetara.

U bivšoj Jugoslaviji, kada se govori o štampanju minijaturnih knjiga, lider je bila novosadska štamparija “Forum”, ali i Karolj Andruško, štampar i umetnik iz Sente, koji je napravio 226 minijaturnih knjiga. Od toga čak 100 knjiga se nalazi u vlasništvu Biblioteke Matice srpske. U toj kolekciji posebno mesto zauzima ilustrovana poema “Jama” Ivana Gorana Kovačića. Radi se o knjižici koja ima 20 listova i velika je 1 centimetar, a odštampana je 1982. godine. Zbog izuzetno malenih dimenzija, oba izdanja ove mikro knjige izložene su u školjci.

Ova nesvakidašnja izložba i dalje je otvorena, a građani mogu tokom letnjeg radnog vremena Biblioteke Matice srpske da je posete radnim danima od 7.30 do 14.30 časova. Ako neko ima minijaturnu knjigu kod kuće, može da je ponese i da je donira najstarijoj srpskoj nacionalnoj biblioteci.