Muzej Vojvodine u Novom Sadu, jedan od najvećih i najbogatijih muzeja u Srbiji, među svojim mnogobrojnim eksponatima, ima i neke koje sigurno nećete propustiti.

Pored kasnoantičkih rimskih šlemova koji su zaštitni znak muzeja, još jedan dragulj ovoga muzeja u Dunavskoj ulici su MITROPOLITSKE KOČIJE IZ XVIII VEKA, jedine kočije iz tog vremena koje su sačuvane ne samo u Srbiji, nego i na prostorima svih zemalja bivše Jugoslavije. Povodom izložbe “Patrijarh Rajačić (1785 – 1861)” priređene u Muzeju 2004. godine, kočije su kompletno restaurirane i danas privlače pažnju posetilaca istorijskog dela stalne postavke.

Kočije predstavljaju četvoropreg, koje na konstrukciji sa četiri masivna drvena točka (dva veća pozadi i dva mala spreda), nose crnu zastakljenu drvenu kabinu za jednog putnika sa dvoje vrata, a njena zadnja strana, kao i krov, presvučeni su crvenom kožom. Kočije pripadaju baroknom razdoblju, a njihovoj jednostavnoj eleganciji doprinose unutrašnjost kabine tapacirana zlatno žutim brokatom, sedište kočijaša od crnog somota optočeno zlatnom vrpcom, zadnja strana i krov presvučeni crvenom kožom, kao i grb Karlovačke mitropolije oslikan na sve četiri strane kabine. 

KARLOVAČKA MITROPOLIJA, kao najznačajnija institucija Srba u Habsburškoj monarhiji, obrazovana je početkom XVIII veka u Krušedolu. Ubrzo je premeštena u Sremske Karlovce u kojima će ostati više od dva veka. Posle ukidanja Pećke patrijaršije, postaće i naslednica patrijaršije pa će u njoj stolovati i srpski patrijarsi. Time će Sremski Karlovci postati duhovni, a zatim i obrazovni i politički centar svih Srba, ne samo u Južnoj Ugarskoj, nego i uopšte.

Za dvesta godina Karlovačke mitropolije na njenom tronu promenilo se dvadeset mitropolita i patrijarha. Po nekim mišljenjima, mitropolitske kočije u muzeju pripadale su mitropolitu Pavlu Nenadoviću koji se zadržao na čelu mitropolije čak punih 19 godina i ostavio značajan trag za sobom. Pre svega, ostao je zapamćen po impozantnoj Sabornoj crkvi svetog Nikolaja u Sremskim Karlovcima koja je u najvećoj meri podignuta njegovim ličnim sredstvima, kao i temeljnoj obnovi fruškogorskog manastira Grgeteg. Interesantno je da je od 19 godina, koliko je proveo na tronu, on tri i po godine putovao i proveo u Beču na audijencijama kod carice Marije Terezije, boreći se da sačuva Privilegije date Srbima po njihovom preseljenju u ove krajeve. Potpisane od strane austrijskog cara Leopolda I, ove Privilegije su Srbima garantovale crkveno-školsku autonomiju, pravo na svoju veru i izbor mitropolita i vladika. Putovanja do Beča u to vreme trajala su ne samo danima nego ponekad i nedeljama, po prašnjavim ravničarskim putevima, koji su se posle kiša pretvarali u gusto, lepljivo blato, i na kojima su neretko putnike očekivale opasnosti od razbojnika. Pa ipak, uporni, istrajni mitropolit Nenadović nije odustajao od borbe za očuvanje položaja Srba u Habsburškoj monarhiji. Iako formalno samo duhovni vođa svog naroda, realno je bio i svetovni vođa kome je narod verovao i kome se obraćao sa svojim problemima. Jer u to vreme, drugih svetovnih vođa Srba i nije bilo. Nenadović je shvatao značaj obrazovanja za opstanak Srba u monarhiji i veliki trud je uložio na povećanje kulturnog i obrazovnog nivoa naroda, a posebno sveštenika, kao i na unutrašnje uređenje manastira. Da li je baš ovim kočijama išao u vizitacije u Fruškogorske manastire? 

Tačno vreme izrade kočija nije utvrđeno, pa je moguće da su one nešto mlađe i da potiču sa kraja XVIII veka iz vremena kad je na mitropolitskom tronu bio još jedan značajan mitropolit, Stefan Stratimirović, koji se zadržao na tom mestu duže od svih, skoro pola veka. Njemu možemo da zahvalimo stvaranje prvih srpskih gimnazija u Sremskim Karlovcima i Novom Sadu, kao i prve Bogoslovije i internata za siromašne đake – Blagodejanija (Stefaneuma). 

Ove kočije su bile svedok i burnih događaja sredinom sledećeg, XIX veka, vremena stvaranja Srpske Vojvodine, kada je mitropolit Josif Rajačić izabran za patrijarha. Da li je novoizabrani patrijarh Rajačić stigao na znamenitu narodnu Skupštinu u Sremskim Karlovcima 13. maja 1848. baš ovim paradnim kočijama? 

Na bakrorezima koji prikazuju fruškogorske manastire XVIII veka, možemo videti i kočije koje su koristili mitropoliti prilikom svojih poseta i obilaska svoje pastve. Jedne od njih su, na našu sreću, u potpunosti sačuvane i danas su ponos Muzeja Vojvodine, kojima se dive mnogobrojni posetioci.

Tekst: Dubravka Bajkin

Turistička organizacija Grada Novog Sada (www.novisad.travel)